Nobelprijs Scheikunde naar Israëliër Shechtman

De Nobelprijs voor de Scheikunde wordt dit jaar uitgereikt aan de Israëliër Daniel Shechtman. Hij krijgt de onderscheiding omdat hij de zogeheten quasi-kristallen heeft ontdekt. Dat heeft de Zweedse Academie voor Wetenschappen vandaag bekendgemaakt. Shechtman krijgt een bedrag van ongeveer 1,1 miljoen euro.

Shechtman deed zijn ontdekking toen hij op 8 april 1982 een stuk kristal wilde onderzoeken. ,,In zijn elektronenmicroscoop zag hij iets dat in strijd was met de wetten van de natuur'', aldus het Nobelcomité. Shechtman ontdekte namelijk dat de atomen in het kristal waren gerangschikt in een complex patroon dat zich nooit herhaalt. Het Nobelcomité vergelijkt de structuur met de uitgebreide mozaïeken in het Alhambra in Spanje.

Wat Shechtman zag, werd voor onmogelijk gehouden. De ontdekking was zo onverwacht en controversieel, dat hij zelfs zijn onderzoeksgroep aan het Israëlische Instituut voor Technologie moest verlaten. Hij bleef wel voor de instelling werken. ,,Zijn strijd dwong wetenschappers uiteindelijk echter om hun opvattingen over de aard van materie te heroverwegen'', verklaart het Nobelcomité.

De Nobelprijs voor de Scheikunde werd vorig jaar toegekend aan de Amerikaan Richard Heck en de Japanners Ei-ichi Negishi en Akira Suzuki. Zij kregen de prijs omdat ze complexe verbindingen van atomen hadden gemaakt. Die worden tegenwoordig gebruikt bij de productie van onder meer synthetische geneesmiddelen en plastic.

Winnaars in de voorbije tien jaar:
2011: Daniel Shechtman (Israël) voor de ontdekking van quasi-kristallen. Die hebben een atoomstructuur die voor onmogelijk werd gehouden.
2010: Richard Heck (Verenigde Staten), Ei-ichi Negishi en Akira Suzuki (beiden uit Japan) voor hun onderzoek naar de vervaardiging van complexe organische verbindingen. Die worden onder meer gebruikt bij de productie van synthetische geneesmiddelen en plastic.
2009: De Amerikanen Venkatraman Ramakrishnan en Thomas Steitz en de Israëlische Ada Yonath voor hun onderzoek naar ribosomen, de 'eiwitfabriekjes van de cel'.
2008: Martin Chalfie, Osamu Shimomura en Roger Tsien (Verenigde Staten) voor de ontdekking van de groene fluorescerende proteïne (GFP). Daarmee kunnen wetenschappers processen als de ontwikkeling van zenuwcellen en de uitbreiding van kanker zichtbaar maken.
2007: Gerhard Ertl (Duitsland) voor zijn studies naar chemische processen op vaste oppervlakken. De chemische industrie kan daarmee de werking van onder meer brandstofcellen en kunstmest verbeteren.
2006: Roger Kornberg (Verenigde Staten) voor zijn onderzoek naar de vraag hoe genetische informatie wordt gekopieerd en dan overgeplaatst naar die delen van de cellen die eiwitten produceren. Als dit proces stopt en genetische informatie niet langer wordt vernieuwd, zal het organisme sterven. Dit gebeurt onder meer bij kanker en hartaandoeningen, maar ook bij vergiftiging door bepaalde paddenstoelen.
2005: Yves Chauvin (Frankrijk) en Robert Grubbs en Richard Schrock (Verenigde Staten) voor de ontwikkeling van een nieuwe manier om moleculen te maken. Dankzij de methode kunnen medicijnen en geavanceerde kunststoffen op een efficiënte, gemakkelijke en milieuvriendelijke manier worden geproduceerd.
2004: Aaron Ciechanover en Avram Hershko (Israël) en Irwin Rose (Verenigde Staten) voor hun onderzoek naar de afbraak van eiwitten in het menselijk lichaam. Dankzij hun ontdekkingen kunnen nu medicijnen worden ontwikkeld tegen een bepaalde vorm van kanker.
2003: Peter Agre en Roderick MacKinnon (Verenigde Staten) voor hun ontdekkingen op het gebied van celmembranen. Daardoor heeft de wetenschap beter inzicht gekregen in nier- en hartziektes en storingen van het zenuwstelsel.
2002: John Fenn (Verenigde Staten), Koichi Tanaka (Japan) en Kurt Wüthrich (Zwitserland) voor hun onderzoek naar eiwitten en moleculen. Door het werk van deze wetenschappers kunnen betere geneesmiddelen worden gemaakt. Hun werk heeft de weg voor een toekomstige genezing van kanker geëffend, aldus de jury.